स्पंदने

नवरात्र हा शक्तिचा उत्सव..! कोणत्याही प्राण्यात देवी आईची उपासना केल्याशिवाय शक्ति प्राप्त होती नाही. या पृथ्वीतलावर स्त्री-नारी किंवा मादा ही देवीचा अंश आहे. लहानपणी आम्ही शेजारी-पाजारी 'कुमारिका' म्हणून जेवायला जायचो... काय थाट असायचा आमचा !! काय मान-सम्मान मिळायचा ! त्याक्षणी आम्ही देवीस्वरूपच  !! आमच्या १० जणींबरोबर एकच मुलगा बटुक म्ह़णून असायचा.. आमची यथासांग पूजा केल्यावर सुग्रास मिष्टान्न नेवैद्याचे ताट वाढले जाई...तेव्हा अल्लडवयात आम्हांला याचे खूप अप्रूप होते. साधारण  २ ते १० वर्षांपर्यंत मुलींची पुजा करण्याचा प्रघात आहे.या मुलींना साक्षात् देवी मानून त्यांना 'कुमारिका'  म्हणतात. या कुमारिकांचे पूजन करून जेवायला घालण्याची प्रथा आहे. या कन्यांची रूपे २ वर्षाची कन्या - कुमारीका ३ वर्षाची कन्या - त्रिमूर्ति ४ वर्षाची कन्या - कल्याणी ५ वर्षाची कन्या - रोहिणी ६ वर्षाची कन्या - कालिका ७ वर्षाची कन्या - चंडिका ८ वर्षाची कन्या- शांभवी ९ वर्षाची कन्या - दुर्गा १० वर्षाची कन्या- सुभद्रा अशी आहेत...  लग्नानंतर हिच कन्या सवाष्ण होते.  खणा-नारळाने तिची ओटी भरली जाते...

नवदु्र्गेचे पाचवे रूप 'स्कंदमाता'... बुद्धिमत्ता आणि ज्ञानाची देवी! भगवान शिव- पार्वतीचा ज्येष्ठ पुत्र कार्तिकेय-स्कंद ! ज्ञानशक्ती आणि कर्मशक्ती सूचक नाव- स्कंद ! जी दैवीय शक्ती आहे जी  व्यवहारिक  ज्ञानाला समोर आणते आणि  जे ज्ञान आहे त्याला कर्मात बदलते ती.... 'स्कंदमाता' ! शिवतत्व आनंदमय, सदैव शांत,आणि कोणत्याही प्रकारचे कर्माच्या पूर्णत्वाचे सुंदर रूप !  'सत्यं.. शिवम् ..सुंदरम् !' देवी... इच्छाशक्ती,ज्ञानशक्ती आणि क्रियाशक्ती यांचा संयोग आहे आणि जेव्हा शिवतत्वाचे मिलन या त्रिशक्तींबरोबर होते तेव्हा 'स्कंद' जन्म होतो.  स्कंदमाता ज्ञान आणि क्रिया यांचा स्रोत ..... आरंभाचे प्रतीक आहे. एखादे संकट आल्यावर आपण काय करतो? कोणत्या ज्ञानाचा उपयोग करतो? त्या संकटांवर मात करण्यासाठी आपल्याला क्रियात्मक व्हावेच लागते..जेव्हा आपले कर्म व्यावहारिक ज्ञानापासून अलिप्त रहाते तेव्हा स्कंद तत्वाचा उदय होतो. देवी याच तत्वाची माता म्हणून तिचे हे रूप ' स्कंदमाता' ! आपल्या आयुष्यात येणारी प्रत्येक संकटे आपली परीक्षा घेत असतात. त्या संकटांवर मात करण्यासाठी कोणतच पुस्...

 उंच.. शिडशिडीत काटक बांधा ,उन्हातान्हात राबून रापलेला चेहरा ...  पहाडी आवाज पण त्यातही एक गोडवा ... सर्वांवर प्रेम करणारी ,सदैव प्रसन्नचित्त असणारी हि आमची आये ..... नाव सौ. काशीबाई भाऊ लाड .. मे महिन्याच्या सुट्टीत आम्ही येणार म्हणून वाटेकडे डोळे लावून बसायची .... ज्या दिवशी आम्ही येतोय  हे कळले कि हातातले काम टाकून धावत 'माझी पोरा इली'.. असं म्हणत आंब्याच्या झाडापर्यंत येई .भाकर-तुकडा अंगावरून ओवाळून पायांना व डोळ्यांना पाणी लावल्यानंतरच घरात प्रवेश मिळे. आजोळी गेल्यावर या सर्व आठवणी एक-एक  करून डोळ्यांसमोर चित्रपटासारख्या सरकत जातात...कधीकाळी माणसांचा राबता असलेले सुनं-सुनं घर आता  माणसांना शोधते असं वाटते. लग्नानंतर दरवर्षी गणपतीला धावती भेट केवळ आणि फक्त केवळ तिच्यासाठी मी आवर्जून जाते. शाळेत असताना कवयित्री शांता शेळके यांची 'पैठणी' कविता खूप  भावली होती ... त्या पैठणीतून आजीचे भावविश्व जसे उलगडले तसे आजोळच्या घरी जाताना माझ्या आजीचे भावविश्व उलगडू लागते. आये आत्ता जरी हयात नसली तरी तिचा वावर घरभर जाणवतो..तिची एक-एक आठवण मनाला ती तिथे असल्याची साक्ष ...

या देवी सर्वभूतेषु शक्ति रूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नम: ।। आज १७ ऑक्टोबर २०२० शारदीय नवरात्र प्रारंभ.. घटस्थापनेने केला. पहिला दिवस आई दुर्गेचे शैलपुत्री रूप...  गीरिराज हिमालयाची पुत्री असल्याने शैलपुत्री हे नाव धारण केले.  पौराणिक कथांनुसार पूर्वजन्मी प्रजापती दक्षाची पुत्री .. सती !   देवांचे देव महादेवाशी विवाह संपन्न. दक्षाला अमान्य होते पण पुत्रीच्या प्रेमापोटी स्वीकार केला. दक्षाने आयोजित केलेल्या यज्ञात सतीला व महादेवांना आमंत्रण नव्हते...त्यामुळे तिथे जाणे अयोग्य असे सांगूनही सतीने भगवान शंकराचे ऐकले नाही. सती तिथे एकटीच जाते पण आपल्या पित्यानेच केलेल्या पतीच्या अपमाने क्रोधित होऊन यज्ञकुंडात स्वप्राणाची आहुती देते. भगवान शिवाला हे कळल्यावर ते क्रोधायमान होऊन त्याठिकाणी येतात ... सतीचे पार्थिव शरीर घेऊन भ्रमण करतात. तिच्या विरहाने  विदग्ध होतात... कसलेच भान त्यांना नव्हते. त्यांचे तांडव हाहाकार माजवत होते.त्यांना भानावर आणण्यासाठी सतीचे शरीर नष्ट होणे गरजेचे होते. भगवान विष्णूनीं सुदर्शनाने एक एक भाग विलग केले. तिच्या शरिराचे जिथे...